Giữa vùng lõi Vườn quốc gia Cát Tiên ( xã Nam Cát Tiên, tỉnh Đồng Nai) có những người lính kiểm lâm vẫn âm thầm bám rừng. Họ đối mặt với những  bẫy thú tàn khốc, đấu trí với lâm tặc, miệt mài gieo mầm nhận thức cho người dân vùng đệm lặng để  bảo vệ mạch sống của hệ sinh thái.

“Trận đồ” tử thần dưới lớp lá khô

Trạm Kiểm lâm Núi Tượng – nơi được ví như “trái tim” tiền tiêu của hệ thống bảo vệ rừng – nằm ngay giữa điểm nóng giáp ranh với khu dân cư đông đúc. Mùa khô ở đây nắng như thiêu như đốt. Dưới tán rừng khộp, lớp lá khô rụng dày đến gang tay. Chỉ cần một bước chân nhẹ cũng phát ra tiếng xào xạc vang động cả một góc rừng. Đối với lực lượng kiểm lâm, mùa khô không chỉ là mùa của lửa rừng, còn là mùa của những cuộc “đột kích” từ bên ngoài.

Lực lượng kiểm lâm trạm Núi Tượng tuần tra bảo vệ rừng bằng xuồng máy

Anh Nguyễn Tuấn Quang với hơn 33 năm tuổi nghề, đưa chúng tôi đi xuyên qua những lùm cây  rậm rạp. Đôi mắt anh sắc lẹm, đảo liên tục dưới chân. Anh dừng lại, dùng chiếc gậy mây khẽ gạt lớp lá mục, để lộ một vòng dây cáp nhỏ xíu nhưng vô cùng chắc chắn. “Bẫy thòng lọng đấy. Chỉ cần một con nai hay con heo rừng dẫm phải, vòng dây này sẽ thắt chặt lại, càng vùng vẫy càng siết sâu vào da thịt,” anh Quang trầm giọng.

Theo lời kể của anh, những năm đầu thập niên 1990, nhận thức của người dân còn hạn chế, bẫy thú giăng như mắc cửi. Có những ngày, anh và đồng đội tháo gỡ hàng trăm chiếc bẫy đủ loại. Hiện nay, số lượng bẫy đã giảm đáng kể nhờ công tác tuần tra và tuyên truyền, nhưng mức độ tinh vi và tàn khốc lại tăng lên gấp bội. Kẻ săn thú rừng sử dụng ba loại “vũ khí” chính: bẫy thòng lọng, bẫy lò xo và đặc biệt là bẫy kiềng. Bẫy kiềng là nỗi ám ảnh kinh hoàng nhất. Với những răng cưa sắc nhọn và lực kẹp cực mạnh, nó có thể nghiền nát xương chân của những loài thú lớn như bò tót, nai hay heo rừng. Con thú khi dính bẫy sẽ không chết ngay mà bị giam cầm trong đau đớn cùng cực, vết thương nhanh chóng hoại tử dưới cái nắng cháy da. Anh Quang chia sẻ: “Nếu không phát hiện kịp thời, nhiễm trùng sẽ giết chết con vật. Mà kể cả có cứu được, đưa về trung tâm cứu hộ, khả năng chúng có thể trở lại rừng xanh cũng rất thấp vì thương tật vĩnh viễn”.

Lực lượng kiểm lâm phát hiện bẫy thú ở rừng

Nhưng điều khiến những người lính giữ rừng lo ngại nhất là sự xuất hiện của bẫy điện. Đây là hình thức tận diệt khủng khiếp nhất. Những sợi dây kẽm mảnh được giăng ngang tầm chân thú, nối với nguồn điện cao áp. Chỉ cần một cú chạm, mọi loài sinh vật – dù là bò tót nặng hàng tấn hay những chú nhỏ bé – đều chết ngay lập tức. Đây là một “trận địa” vô hình, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả lực lượng kiểm lâm khi tuần tra đêm.

Tiếng hô đanh thép giữa rừng

Cuộc chiến giữ rừng không chỉ có những bước chân âm thầm gỡ bẫy, mà còn là những chuyên án mật phục đầy cam go. Đối đầu với lâm tặc không chỉ cần sức khỏe, mà cần một tinh thần thép và sự kiên nhẫn tột cùng. Anh Lương Văn Bảo, Trạm phó Trạm Kiểm lâm Núi Tượng, người đã có 17 năm lăn lộn giữa đại ngàn, nhớ lại một chuyên án đáng nhớ diễn ra vào thời điểm giao thời giữa năm 2025 và 2026. Đó là những đêm trinh sát kéo dài trong sự im lặng tuyệt đối.

Tuần tra trong đêm

“Trong rừng khộp mùa khô, lá rụng dày là kẻ thù của sự bí mật. Mỗi bước đi của mình lâm tặc đều có thể nghe thấy. Vì vậy, chúng tôi phải chọn chiến thuật ‘phục kích tầng thấp’,” anh Bảo kể. Đêm đó, tổ công tác chia nhau mỗi người ẩn nấp sau một gốc cây đại thụ lớn. Họ phải ngồi bất động hàng tiếng đồng hồ, chịu đựng muỗi rừng, vắt và cái lạnh se sắt của sương đêm, mắt căng ra nhìn vào bóng tối mịt mù. Đúng như dự đoán, khi bóng tối bao trùm đậm đặc nhất, ba đối tượng xuất hiện. Chúng mang theo súng hơi tự chế và những bao tải lớn, tiến vào đúng “điểm chết” mà các anh đã giăng sẵn. Khi khoảng cách đủ gần, tiếng hô: “Kiểm lâm đây, đứng lại!” vang lên xé toạc không gian tĩnh lặng.

Bị bất ngờ, các đối tượng tháo chạy tán loạn vào rừng sâu, nhưng với sự am hiểu địa hình và sự phối hợp nhịp nhàng, tổ công tác đã nhanh chóng khống chế được toàn bộ. Tang vật thu giữ gồm súng hơi và hàng chục viên đạn chì. Từ lời khai của nhóm này ngay trong đêm, lực lượng chức năng đã truy bắt thành công các đối tượng còn lại trong đường dây. Vụ việc sau đó được khởi tố, tạo nên một luồng dư luận răn đe mạnh mẽ khắp vùng đệm.

Nhưng đối với anh Bảo, chiến công không chỉ là những bản án. Đó là khoảnh khắc thu giữ được súng, ngăn chặn được những họng súng ấy chĩa vào thú rừng. Anh chia sẻ rằng, mỗi lần bắt được một vụ săn trộm, cảm giác trong anh vừa là sự quyết liệt của một người thực thi pháp luật, vừa là nỗi đau xót của một người yêu rừng khi chứng kiến những con người vì lợi ích trước mắt mà tàn phá di sản thiên nhiên.

Giữ rừng bằng “trận địa lòng dân”

Trạm Núi Tượng quản lý gần 4.000 ha rừng – nhà của bò tót, nai và loài vượn đen má vàng quý hiếm – nhiệm vụ giữ rừng đang diễn ra lặng lẽ từng ngày. Thay vì chỉ dùng sức mạnh cưỡng chế, các anh triển khai chiến thuật “đi từng ngõ, gõ từng nhà”. Nhiều thợ săn khét tiếng một thời tại các bản làng ven rừng, sau nhiều lần được các chiến sĩ kiểm lâm kiên trì thuyết phục, đã hiểu rõ giá trị của rừng. Họ nhận ra rằng rừng không phải là kho tài nguyên vô tận để khai thác cạn kiệt, mà là nguồn sống bền vững cho con cháu sau này. Từ kẻ đối đầu, họ trở thành những “tai mắt” đắc lực nhất cho trạm, cung cấp những thông tin quý báu về các đối tượng lạ mặt xâm nhập rừng. “Niềm vui lớn nhất không phải là bắt được bao nhiêu vụ, mà là thấy người dân hiểu luật, không còn vào rừng săn bắt”vẫn lời anh Quang. Chính các chính sách đầu tư hạ tầng và tạo sinh kế bền vững vùng đệm đã giúp người dân giảm bớt sự phụ thuộc vào rừng xanh.

Thu giữ tang vật

Cùng với “trận địa lòng dân”, “trận địa công nghệ” cũng được xác lập. Trong năm 2026, VQG Cát Tiên tăng cường triển khai hệ thống giám sát đa dạng sinh học bằng máy bẫy ảnh. Theo kế hoạch, 131 máy bẫy ảnh sẽ được lắp đặt trên toàn bộ diện tích rừng quản lý. Những chiếc “mắt thần” này được bố trí khoa học theo ô lưới GIS, hoạt động bền bỉ bất kể ngày đêm. Chúng không chỉ giúp ghi nhận danh lục các loài động vật hoang dã, theo dõi tập tính của các nhóm thú lớn, thú nhỏ, linh trưởng và chim, mà còn là công cụ hữu hiệu để ghi lại bằng chứng về các hành vi xâm nhập trái phép, thả rông gia súc vào vùng lõi. Dữ liệu từ bẫy ảnh được số hóa, gắn liền với bản đồ thực địa, tạo nên một hệ thống quản lý tài nguyên rừng hiện đại và chính xác. Cuộc chiến giữ rừng tại Vườn quốc gia Cát Tiên đang bước sang một chương mới. Đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kinh nghiệm thực chiến dày dạn của những người lính giữa rùng và sức mạnh của công nghệ hiện đại.

Dưới tán rừng Cát Tiên, tiếng hót của loài vượn đen má vàng vẫn vang vọng mỗi sớm mai, đàn bò tót vẫn thong dong kiếm ăn trên những bãi cỏ xanh. Đó chính là phần thưởng lớn nhất, là minh chứng cho những nỗ lực không mệt mỏi của những con người đang hiến dâng tuổi trẻ và tâm huyết để giữ lấy đại ngàn xanh…(còn tiếp).

 Vũ Bá Trung