Một năm sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Đồng Nai bước vào giai đoạn chuyển động sâu hơn trong tổ chức bộ máy và phương thức điều hành. Từ những thay đổi ban đầu về sắp xếp hành chính, quá trình này dần mở rộng sang cách thức quản trị, phân cấp và phối hợp giữa các cấp chính quyền. Những nỗ lực đã từng bước định hình một mô hình quản trị phù hợp hơn với yêu cầu phát triển của một địa phương đang tăng tốc đô thị hóa và hội nhập mạnh mẽ.

Một năm sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Đồng Nai không chỉ thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn chuyển mình trong tư duy quản trị. Trên vùng đất hơn 5 triệu dân, cuộc cải cách hành chính đang hiện diện rất cụ thể: doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, người dân bớt vất vả, chính quyền tiến gần hơn với vai trò phục vụ.

Đại công trường của một tư duy mới

Một ngày đầu tháng Bảy, tôi – Phóng viên tạp chí điện tử Thiên nhiên và Môi trường có dịp đi qua nhiều khu vực của TP. Đồng Nai. Nắng phương Nam trải vàng trên những tuyến cao tốc đang nối dài, những đại công trường vang tiếng máy, các khu công nghiệp tấp nập công nhân vào ca. Từ Long Thành đến Biên Hòa, từ vùng đô thị mới đến các xã vùng xa, nhịp phát triển hiện lên rõ rệt ở từng không gian.

Đứng từ một tòa nhà cao tầng nhìn xuống thành phố mới, bức tranh Đồng Nai sau sáp nhập hiện lên với quy mô rất khác trước. Một không gian phát triển rộng hơn 12.700 km², dân số vượt 5 triệu người, 44 khu công nghiệp với hơn 1,3 triệu lao động. Cùng với đó là Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang dần thành hình và hàng loạt tuyến giao thông chiến lược.

Khu công nghiệp Biên Hoà II

Một hệ sinh thái phát triển lớn như vậy đòi hỏi một cấu trúc mới, linh hoạt hơn, gần dân hơn và phản ứng nhanh hơn. Tròn một năm kể từ khi Đồng Nai và Bình Phước hợp nhất, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào vận hành. Đây không chỉ là sự sắp xếp lại đơn vị hành chính, mà là một cuộc cải cách sâu rộng về phương thức vận hành quyền lực nhà nước.

Một cán bộ nhiều năm làm công tác tổ chức bộ máy ví von: “Đây giống như một cuộc đại phẫu. Không chỉ thay đổi cơ cấu mà phải thiết kế lại toàn bộ quy trình vận hành.”

Bỏ đi một cấp trung gian khiến hàng nghìn nhiệm vụ phải phân định lại. Quyền hạn được giao trực tiếp nhiều hơn cho cấp cơ sở; quy trình phối hợp giữa các sở, ngành và địa phương phải tái thiết từ đầu.

Khối lượng công việc lớn khiến không ít người lo ngại giai đoạn chuyển tiếp sẽ tạo ra khoảng trống. Nhưng thực tế cho thấy bộ máy vẫn vận hành liên tục, hồ sơ người dân và doanh nghiệp không bị ách tắc. Các quy trình mới nhanh chóng được chuẩn hóa theo nguyên tắc: “rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả”.

Điều quan trọng nhất không nằm ở việc giảm đầu mối hay thay đổi tên gọi đơn vị hành chính, mà là sự hình thành của một triết lý quản trị mới. Nếu trước đây bộ máy chủ yếu thiên về quản lý, thì nay đang chuyển dần sang quản trị phát triển; thay vì xử lý từng vụ việc, cấp tỉnh tập trung chiến lược, chính sách và giám sát, còn cấp cơ sở được trao quyền để giải quyết trực tiếp nhu cầu của người dân.

Doanh nghiệp bớt “chạy”, hồ sơ không còn “ngâm”

Tại Khu công nghiệp Biên Hòa II, nhịp sản xuất diễn ra liên tục. Ông Nguyễn Tú, giám đốc một doanh nghiệp sản xuất, kể lại những thay đổi mà doanh nghiệp cảm nhận rõ nhất sau một năm cải cách. “Trước đây làm thủ tục đầu tư hay đất đai rất ngại. Hồ sơ đi qua nhiều cơ quan, mỗi nơi một yêu cầu. Có khi gần một tháng chưa xong, bổ sung giấy tờ nhiều lần là chuyện bình thường”,  ông nói.

Nhà xưởng cho thuê trong Khu công nghiệp Biên Hoà II

Với doanh nghiệp sản xuất, điều đáng sợ nhất không phải là thủ tục phức tạp mà là thời gian bị kéo dài. Chỉ cần chậm tiến độ, hợp đồng có thể bị lỡ, chi phí đội lên, cơ hội kinh doanh trôi qua.

Sau khi vận hành mô hình mới, ông Tú cho biết quy trình đã thay đổi rõ rệt. Doanh nghiệp chỉ nộp hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, các cơ quan liên thông xử lý trên hệ thống số. “Hiện nhiều hồ sơ chỉ còn khoảng 10–15 ngày. Quan trọng hơn là chúng tôi biết hồ sơ đang ở đâu, ai xử lý và khi nào có kết quả. Không còn cảnh phải chạy từng nơi hỏi nữa,” ông nói.

Sự minh bạch này giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, giảm đáng kể chi phí thời gian và chi phí không chính thức. Không chỉ riêng ông Tú, nhiều doanh nghiệp khác cũng ghi nhận sự thay đổi tương tự. Khi quyền quyết định được phân cấp mạnh hơn, các sở ngành chuyển từ cơ chế “xin ý kiến” sang “phối hợp xử lý”, tốc độ giải quyết công việc cải thiện rõ rệt.

Ở góc độ quản trị, đây không đơn thuần là cải cách thủ tục. Đó là sự chuyển đổi tư duy: từ cơ quan quản lý sang cơ quan phục vụ và đồng hành cùng phát triển. Trong bối cảnh Đồng Nai hướng tới vai trò trung tâm công nghiệp – logistics – hàng không, chất lượng hành chính trở thành một yếu tố cạnh tranh thực sự, không kém gì hạ tầng hay quỹ đất.

Lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo

Rời khu công nghiệp, tôi đến Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Trấn Biên. Không gian rộng rãi, trật tự, người dân lấy số tự động, theo dõi tiến độ hồ sơ trên màn hình điện tử. Không còn cảnh chen chúc hay đi lại nhiều lần như trước.

Trong lúc chờ làm thủ tục công chứng đất đai, bà Nguyễn Thị Hạnh chia sẻ: “Ngày trước làm giấy tờ xác định mất cả tuần, đi lên đi xuống nhiều lần. Bây giờ cán bộ hướng dẫn rõ ràng, thiếu gì nói ngay từ đầu, đỡ cực hơn nhiều”. Bà cho biết trước đây có những thủ tục phải đi qua cấp xã, huyện rồi quay lại bổ sung, rất mất thời gian. “Bây giờ tôi chỉ đi hai lần là xong,” bà nói.

Những câu chuyện như vậy phản ánh rõ hiệu quả của cải cách hành chính. Không nằm ở báo cáo hay con số, mà nằm ở trải nghiệm thực tế của người dân: ít thời gian hơn, ít phiền hà hơn và minh bạch hơn.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công TP. Đồng Nai

Hiệu quả cải cách cũng thể hiện trong sự thay đổi của đội ngũ cán bộ – từ người xử lý hồ sơ sang người hướng dẫn, giải thích và đồng hành. Những thách thức vẫn còn phía trước: địa bàn rộng hơn, áp lực công việc tăng, hạ tầng số chưa đồng bộ, một số quy định pháp luật chưa theo kịp mô hình mới, và việc phân quyền vẫn cần gắn với nguồn lực tương ứng. Nhưng điều đáng ghi nhận là tư duy cải cách đã hình thành rõ nét. Đó là tư duy lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; lấy hiệu quả phục vụ thay cho quy trình cứng nhắc; và lấy trách nhiệm giải trình thay cho cơ chế xin – cho.

Một năm đi qua đủ để hình thành nền móng cho một tư duy mới. Và từ những thay đổi rất cụ thể trong đời sống người dân và doanh nghiệp, Đồng Nai đang chứng minh rằng cải cách hành chính, khi đi cùng tư duy phục vụ và quyết tâm đổi mới, có thể trở thành động lực phát triển thực sự cho cả một vùng kinh tế trọng điểm.

Dòng sông Đồng Nai vẫn chảy qua thành phố đang đổi thay từng ngày. Gió từ mặt sông thổi qua những khu đô thị, khu công nghiệp và các công trình hạ tầng đang dần hình thành diện mạo mới. Xa xa, những cẩu tháp ở sân bay Long Thành vẫn vươn cao giữa không gian phát triển rộng mở. Trong nhịp vận động ấy, điều đang định hình không chỉ là các công trình hay bộ máy hành chính, mà là cách một địa phương từng bước học cách quản trị tương lai.

Bài tiếp: Đi qua những “điểm nghẽn” (Bài 2)

Vũ Bá Trung