Những ngày tháng 3, trở lại xã Phú Giáo (TP.HCM), dễ dàng bắt gặp sắc xanh mướt của những vườn tiêu đang mùa thu hoạch. Trên nền đất đỏ bazan trù phú, bên cạnh dưa lưới, sầu riêng, hồ tiêu vẫn là cây trồng để lại nhiều dấu ấn. Dù diện tích đã thu hẹp so với trước, nhưng những hàng tiêu thẳng tắp, xanh tốt vẫn hiện diện như minh chứng cho sự bền bỉ của người nông dân nơi đây. Nhiều nông hộ kiên trì gìn giữ vườn cây truyền thống, trong khi chính quyền địa phương đang nỗ lực triển khai giải pháp phục hồi, từng bước đưa hồ tiêu trở lại vị thế cây trồng đặc trưng theo hướng sạch, bền vững.

Đòn bẩy khoa học kỹ thuật

Hồ tiêu từng là cây trồng chủ lực, có thời điểm diện tích toàn xã đạt khoảng 500 ha, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân. Tuy nhiên, biến động thị trường, giá cả giảm sâu cùng với dịch bệnh đã khiến nhiều vườn tiêu suy kiệt, thậm chí chết hàng loạt. Không ít nông hộ buộc phải chuyển đổi sang cây trồng khác, khiến diện tích hồ tiêu dần thu hẹp.

Nhờ ứng dụng KHKT, vườn tiêu của ông Doãn Xuân Dưỡng (phải) luôn xanh tốt, đạt sản lượng

Trong bối cảnh đó, vẫn có gần 50 hộ dân kiên trì bám trụ với cây tiêu. Với họ, hồ tiêu không chỉ là sinh kế mà còn là cây trồng gắn bó lâu dài. Từ thực tiễn khó khăn, người dân đã thay đổi tư duy sản xuất, chú trọng học hỏi, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật (KHKT) để phục hồi vườn cây.

Theo bà Bùi Thị Thúy Thơm, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Giáo, điều kiện thổ nhưỡng địa phương rất phù hợp với cây tiêu, đặc biệt là đất nâu đỏ, nâu vàng trên bazan và đất xám trên phù sa cổ. Tuy nhiên, để cây tiêu phát triển bền vững, người trồng phải tuân thủ quy trình kỹ thuật chặt chẽ từ khâu chọn giống, làm đất đến chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.

Một trong những thách thức lớn nhất là quản lý nước tưới. Ông Bùi Thanh Hải, nông dân tại ấp Cây Cam, cho biết: “Cây tiêu rất nhạy cảm với độ ẩm. Thiếu nước thì chết khô, dư nước lại dễ thối rễ. Vì vậy, phải tính toán kỹ lượng nước tưới theo từng giai đoạn sinh trưởng”.

Việc áp dụng công nghệ không chỉ giúp tiết kiệm nước, yếu tố quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đồng thời đảm bảo độ ẩm ổn định cho cây phát triển. Vườn tiêu của ông Doãn Xuân Dưỡng là một ví dụ điển hình. Trên diện tích 5.000m², những hàng tiêu xanh tốt, phát triển đồng đều nhờ áp dụng kỹ thuật từ khâu chọn giống đến chăm sóc.

Tay nâng những chùm tiêu xanh bóng bẩy với hạt tiêu mọc chi chi chít khắp các nhánh cành, ông Dưỡng chia sẻ: Nhờ ứng dụng KHKT, vườn tiêu phát triển khỏe, cho năng suất cao. Theo ông, để trồng tiêu hiệu quả cần chọn giống tốt, ươm cây khỏe, làm đất và thoát nước phù hợp. Đây là loại cây “khó tính”, “nắng quá không ưa, mưa không thích”, nên đất trồng phải đảm bảo cao ráo, mật độ hợp lý để cây sinh trưởng tốt.

Nói về hiệu quả của việc áp dụng khoa học kỹ thuật trong trồng tiêu, ông Dưỡng cho biết, ông đã gắn bó với nghề này hàng chục năm. Những năm đầu, do thiếu kinh nghiệm và chưa áp dụng kỹ thuật vào chăm sóc, cây tiêu chết nhiều. Về sau, nhờ học hỏi và tham gia các lớp tập huấn, vườn tiêu ít sâu bệnh hơn, năng suất cũng được cải thiện rõ rệt.

Ông Bùi Thanh Hải, nông dân tại ấp Cây Cam đang chỉnh hệ thống tưới nước tự động cho vườn tiêu

Bà Bùi Thị Thúy Thơm, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Giáo cho biết, thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục đồng hành cùng bà con trồng tiêu bằng nhiều hoạt động thiết thực. Cụ thể, Hội tăng cường tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn nông dân áp dụng quy trình canh tác theo tiêu chuẩn GAP nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Đồng thời, tạo điều kiện để hội viên tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, hỗ trợ tái canh, mở rộng diện tích theo hướng bền vững; đẩy mạnh kết nối tiêu thụ, phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã xây dựng chuỗi liên kết, giúp nông dân ổn định đầu ra, nâng cao giá trị hạt tiêu.

Hướng tới nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu

Trong vụ thu hoạch năm nay, nhiều vườn tiêu đạt năng suất khá, dao động từ 2–3 tấn/ha. Đặc biệt, giá hồ tiêu trên thị trường có xu hướng phục hồi, dao động khoảng 140.000 đồng/kg, có thời điểm lên đến 190.000–210.000 đồng/kg. Đây là tín hiệu tích cực, giúp người nông dân có lãi và yên tâm tái đầu tư.

Lãnh đạo xã khảo sát vườn tiêu định hướng giải pháp đồng bộ cho sản xuất

Ông Bùi Thanh Hải cho biết, năm nay tình hình thu hoạch hồ tiêu trên địa bàn nhìn chung khá thuận lợi. Nhờ thời tiết tương đối ổn định và bà con áp dụng tốt các biện pháp kỹ thuật, năng suất đạt mức khá, dao động khoảng 2–3 tấn/ha tùy từng vườn. Giá hồ tiêu cũng có dấu hiệu khởi sắc hơn so với những năm trước, duy trì ở mức tương đối cao, giúp nông dân có lãi và yên tâm tái đầu tư sản xuất. Tuy nhiên, theo ông Hải, giá cả vẫn còn biến động, vì vậy người dân cần chủ động trong khâu bảo quản và tiêu thụ.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất, địa phương còn chú trọng tăng cường liên kết giữa các hộ nông dân trong sản xuất, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm. Việc hình thành các tổ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật đã góp phần nâng cao giá trị hạt tiêu trên thị trường.

Theo lãnh đạo xã, hiện nay, Tổ hợp tác sản xuất hồ tiêu tại xã Phú Giáo có 18 hộ tham gia với diện tích khoảng 50 ha, đã đạt chứng nhận GlobalGAP. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp quy trình sản xuất trở nên bài bản, từ đó nâng năng suất từ 15–20% so với phương thức truyền thống, đồng thời đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và môi trường.

Nhằm định hướng phát triển lâu dài, ông Vũ Hải Lý, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Phú Giáo cho biết, địa phương xác định phát triển cây hồ tiêu theo hướng bền vững trong thời gian tới. Trọng tâm là nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm; khuyến khích nông dân sản xuất theo các tiêu chuẩn an toàn như VietGAP, tiến tới sản xuất hữu cơ; đồng thời đẩy mạnh tái canh vườn tiêu già cỗi bằng các giống chất lượng cao, có khả năng kháng bệnh tốt.

Bên cạnh đó, xã sẽ tăng cường ứng dụng tiến bộ KHKT vào sản xuất như tưới tiết kiệm, bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết sản xuất, tiêu thụ thông qua tổ hợp tác, hợp tác xã và kết nối doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Công tác tập huấn, chuyển giao kỹ thuật tiếp tục được chú trọng, gắn với xây dựng thương hiệu, hướng tới phát triển hồ tiêu đạt chuẩn OCOP.

Giữa những chuyển động của nền nông nghiệp hiện đại, việc giữ lại những vườn tiêu không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là cách người dân Phú Giáo gìn giữ “hồn đất”. Khi được tiếp sức bằng KHKT và định hướng đúng đắn, cây trồng đặc trưng ấy không chỉ hồi sinh mà còn có cơ hội vươn xa theo hướng bền vững.

Hạnh Nhi