Nằm ở vùng chuyển tiếp sinh thái đặc biệt của Đông Nam Bộ, Vườn quốc gia Cát Tiên (xã Nam Cát Tiên, tỉnh Đồng Nai)  không chỉ là “lá phổi xanh” quý giá mà còn là nơi đang diễn ra cuộc chiến thầm lặng để bảo vệ sự sống của muôn loài. Đằng sau vẻ tĩnh lặng của đại ngàn là những câu chuyện chưa từng kể – nơi con người kiên trì giành giật từng nhịp thở cho thú hoang, đối mặt với hiểm nguy từ những “bẫy tử thần”, và bền bỉ gây dựng lại ý thức cộng đồng để giữ rừng.

 Bài 1: Hồi sinh những thú hoang ở rừng Cát Tiên

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học ngày càng rõ nét, việc gìn giữ từng cánh rừng, từng loài sinh vật không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết. Bảo vệ rừng hôm nay chính là bảo vệ nguồn nước, không khí và sinh kế bền vững cho mai sau.

Giành giật sự sống

Chúng tôi đến Vườn quốc gia Cát Tiên vào một buổi chiều muộn. Đằng sau vẻ tĩnh lặng của đại ngàn là hành trình bền bỉ giành giật sự sống cho những loài động vật hoang dã – những “đứa con của rừng” vốn bị lòng tham con người tước đi quyền tự do.

Tại Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật, những “bà đỡ” thầm lặng đang hằng ngày hồi sinh cho những phận đời lầm lạc. Anh Nguyễn Văn Tuấn, một bác sĩ thú y trẻ, là người trực tiếp đứng ở “đầu sóng ngọn gió” của công tác cứu hộ. Tốt nghiệp ngành thú y và từng có công việc ổn định tại các trang trại lớn, tiếng gọi của rừng già đã thôi thúc anh trở về Cát Tiên từ năm 2022. Anh kể cho chúng tôi nghe về những ca cấp cứu xuyên đêm. Đó là khi một cá thể tê tê Java kiệt sức, lúc thì chú mèo rừng thoi thóp vì bẫy thép.

Bác sĩ tại Trung tâm cứu hộ một con tê tê bị thương

Với anh Tuấn, nghề cứu hộ động vật hoang dã luôn tiềm ẩn rủi ro từ những vết cào, cú mổ hay vết cắn của thú dữ trong lúc hoảng loạn. Do hệ thống đào tạo chuyên sâu trong nước còn hạn chế, anh và đồng nghiệp phải tự mày mò qua tài liệu quốc tế, tích lũy kinh nghiệm từ thực tiễn để hiểu thấu “tâm lý” của từng loài. Lật nhẹ bàn tay đầy sẹo, anh cười: “Ở đây không giáo trình nào dạy hết được mọi điều. Những vết sẹo này chính là tấm huy chương cho lòng nhẫn nại”.

Sau khi được chăm sóc, chữa trị lấy lại bản năng, các loài thú sẽ được thả về rừng

Thách thức lớn nhất không chỉ là chữa lành vết thương thể xác mà là khôi phục bản năng sinh tồn. Nhiều cá thể vượn, khỉ bị nuôi nhốt lâu ngày đã quên mất cách chuyền cành, chỉ biết chờ đợi đồ ăn từ tay người. Để khắc phục, các cán bộ phải triển khai quy trình huấn luyện nghiêm ngặt. Đó là giấu thức ăn trong ống tre, treo cao trên tán cây để buộc thú phải vận động, đánh hơi. Mọi sự tiếp xúc với con người đều bị hạn chế tối đa để tránh sự phụ thuộc . Dù tỷ lệ tái thả thành công hiện chỉ khoảng 20%, nhưng mỗi bước chân thú hoang trở lại đất rừng là một lần linh hồn đại ngàn được chữa lành.

Giữ mạch sống cho rừng

Hiện nay, Trung tâm đang chăm sóc khoảng 80 cá thể thuộc gần 30 loài quý hiếm như tê tê, hồng hoàng, kỳ đà vân… Với những con vật vĩnh viễn mang thương tật không thể trở về rừng, chúng ở lại với vai trò đặc biệt: “Đại sứ giáo dục”. Anh Bùi Quốc Vị, người có gần 20 năm gắn bó với Cát Tiên, khẳng định nơi đây không đón khách để “vui chơi giải trí”, đó là không gian của sự thức tỉnh.

Du khách đến tham quan tại Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật

Nhìn những chú vượn mất tay hay loài chim mất cánh, du khách mới thực sự thấm thía cái giá tàn khốc của nạn săn bắt trái phép. Nhiều người đã không kìm được nước mắt khi nghe kể về cuộc đời một chú gấu mất chi vì bẫy thép, hay con vượn bị trầm cảm vì nuôi nhốt lâu ngày. Cho nên Cát Tiên đang nỗ lực thay đổi thói quen “quy đổi ra tiền” của một bộ phận cộng đồng – những người vốn chỉ nhìn thú rừng qua thực đơn món ăn.

“Giữ mạch sống cho rừng không chỉ là chữa lành vết thương trên cơ thể con thú, mà là chữa lành sự vô cảm trong trái tim con người”, anh Vị chia sẻ. Khi một du khách rời đi với một lời hứa không tiêu thụ động vật hoang dã, công tác cứu hộ mới thực sự thành công.

Rời Cát Tiên khi màn đêm buông xuống,  chúng tôi thầm cảm phục những con người ngày đêm thầm lặng giữ cho bản hòa ca rừng già không bao giờ dứt đoạn… (còn tiếp)

Vũ Bá Trung